Home دریاچه های ایران دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه

4 second read
۰
1
1,866
دریاچه ارومیه - دریاچه های ایران

جالب است بدانید دریاچه ارومیه که هم اکنون روند نابودی را طی می‌کند در روزگاران قدیم محل عبور کشتی ها بوده است.

متاسفانه این روزها دریاچه ارومیه در حال کشیدن نفسهای آخر خود است، دریاچه‌ای که قرار بود در ابتدا روند کوچک شدنش متوقف و سپس مراحل رشد مجدد را تجربه کند اما به ناگاه با کاهش حجم شدید آب خود مواجه شده است

گذشته، حال و آینده دریاچه ارومیه

گذشته، حال و آینده دریاچه ارومیه - ایران در سفر

متهم کیست و یا چیست؟ انگشت اتهام را باید به طرف کدامین عامل و یا عوامل گرفت و صحبت از مسبب آن کرد!؟ دریاچه ای که روزگاری نگین آذربایجان نامیده میشد و اکنون تبدیل به سرزمین لم یزرعی شده که عدهای حتی آن را تهدید جدی دانسته و بمب نمکین چند میلیارد تنی اش میدانند که در صورت عمل، کل منطقه و حتی سایر مناطق مرکزی ایران را تحت تأثیر خواهد گذاشت!

پهنه عظیمی به وسعت تقریبی ۵ هزار کیلومتر مربع با میزان آب نزدیک به ۲۰ میلیارد متر مکعب که دریاچه ارومیه نامیده می شد در اثر گسترش روزافزون و غیراصولی کشاورزی، تغییر اقلیم، سدسازی و جاده سازی تبدیل به نمکزار شد.

دریاچه ارومیه - دریاچه های ایران - ایران در سفر

علل رو به خشکی رفتن دریاچه ارومیه

 ۱-گسترش روزافزون و غیراصولی کشاورزی

برای مقایسه میزان گسترش کشاورزی و همچنین نحوه گسترش آن باید نگاهی گذرا به میزان افزایش سطح زیرکشت و همچنین نوع محصول کشت شده انداخت.

تقریباً در سه دهه پیش از این میزان اراضی کشاورزی در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه در محدوده استان آذربایجان غربی ۳۳۰ هزار هکتار بود که در عرض سی سال به میزان ۸۵۰ هزار هکتار رسید.

در این افزایش تقریباً سه برابری سطح کشت که توأم بود با تغییر الگوی کشت بسیاری از زمینهای کشاورزی منطقه تبدیل به باغات پرمصرفی از لحاظ منابع آبی شدند که سیستم غیراصولی و باستانی آبیاری کشاورزی وضعیت را بغرنج تر کرد، به نحوی که علاوه بر افزایش سه برابر سطح زیرکشت و جایگزین کردن محصولات پرمصرف از لحاظ آب، شیوههایی مانند آبیاری غرقابی و یا سایر شیوه های سنتی، منابع آبی استان را متحمل زیانهای بی بازگشتی کرد که تا سالها اثر ناشی از این زخم کاری بر تن طبیعت منطقه خودنمایی خواهد کرد چون افزایش ۹ برابری مصرف آب در اثر کشاورزی را نسبت به دهه های گذشته شاهد هستیم.

 ۲-تغییر اقلیم

تغییر اقلیم مسئله ای جهانی بوده و در اقصی نقاط جهان در حال وقوع است و تنها محدود و مربوط به دوران معاصر نیست بلکه تا جهان بوده و هست آن نیز بوده و خواهد بود و اجنتاب ناپذیر است. اما این تغییر اقلیم چنانچه با مدیریتی علمی و عملی بررسی و تحت نظر قرار گیرد میتوان با کمترین تبعات شاهد آن باشیم. اما متأسفانه درباره دریاچه ارومیه مانند گسترش روزافزون، غیراصولی و بیرویه کشاورزی در اثر بیتوجهی مردم و نادیده گرفتن مسئولان، در این مورد نیز میبینیم که تدبیر آنچنانی در دهه های گذشته برای چنین روزهایی اندیشیده نشده است.

در دهه های گذشته مناطق حوضه آبخیز دریاچه ارومیه با تغییر اقلیم مواجه شد. به نحوی که علاوه بر کاهش محسوس بارندگیها، دمای هوا نیز افزایش یافت. در این حوضه به طور میانگین و تقریبی بارندگیها صد میلیمتر کاهش یافت و در مقابل میانگین دمای هوا نیز یک و نیم درجه افزایش یافت که طبق اعلام مسئولان و کارشناسان هر یک درجه افزایش دما موجب افزایش تبخیر به میزان یک میلیارد متر مکعب از سطح دریاچه به طور سالانه می شود که تنها در این مورد افزایش یک و نیم میلیارد متر مکعبی حجم تبخیر از سطح دریاچه ارومیه را شاهد بودهایم و هستیم که تقریباً امروزه در مقابل آن کاری نمی توانیم انجام دهیم.

 ۳-سدسازی و جاده سازی

بسیاری از مردم در مناطق درگیر با پدیده خشک شدن دریاچه ارومیه معتقدند که سدها عاملی بسیار مهم در این بین هستند و مسئولان دولتی باید هرچه سریعتر دریچه های سدها را به روی دریاچه رو به موت باز کنند تا دریاچه جان دوباره ای گیرد، گرچه در بره هایی از زمان می توان سدها را مقصر دانست اما به نظر نگارنده سدها نمی توانند مهمترین عامل باشند.

امروزه اگر آب تمامی سدهای احداث شده در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه را به سمت این دریاچه رهاسازی کنند باز تأثیر چندانی نخواهد گذاشت و تبخیر سرانجام کار خواهد بود، از طرفی هیچ عقل سلیمی راضی به از دست دادن تمامی آب شیرین قابل استفاده در کشاورزی و سایر مصارف برای ریختن در دل کویر سوزان برای تبخیر نیست گرچه ابتدا عدهای احساسی مطالبی را بیان و خواستار آن باشند اما باید منطقی بود چون منطقه ما در قسمتی از جهان قرار دارد که نیمه خشک تا خشک است و به سمت خشک بودن حرکت میکند و آب شیرین در کشور به عنوان سرمایهای گرانقدر باید قدر دانسته شود.

مدیریت آبهای سطحی خروجی از کشور و برنامه بلندمدت برای حفظ آنها در مناطق سرزمینی کشورمان نیز از جمله نشانههایی است که بیانگر اهمیت استراتژیک آب در دهه های آینده است و پیش بینی کرده اند که جنگهای دهه های آینده در جهان بر سر آب و مالکیت آبها خواهد بود.

از سویی عده ای نیز انگشت اتهام را به سوی پل شهید کلانتری و میانگذر دریاچه ارومیه میبرند. مهمترین اثر این میانگذر بنا به اذعان کارشناسان امر بر هم زدن تعادل و چرخه آب در دوسوی آن است که با خاکریزی و سنگریزی نزدیک به ۱۵ کیلومتری شکم دریاچه را شکافته و به مثابه بدن جانداران موجب قطع گردش خون درتمامی شاهرگ های حیاتی شده و تنها اجازه گردش در قسمت بسیار کوچکی را دادهاند که آن هم به نوبه خود هم باعث افزایش تبخیر شده و جریان چرخشی آب بین دو قسمت شمالی و جنوبی دریاچه را با مشکل بسیار بزرگی مواجه کرده است.

حتی در سال ۹۳ معصومه ابتکار رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست کشور در بازدید از این پل از روند ساخت آن انتقاداتی را مطرح و خواستار ایجاد دهنه هایی در سراسر مسیر ۱۵ کیلومتری پل خاکریز برای چرخش آسان آب شده بود.

دریاچه ارومیه - دریاچه های ایران - ایران در سفر

تأثیر متقابل دریاچه و کشاورزی بر یکدیگر

روزگاری نه چندان و در سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴ کشاورزان حاشیه دریاچه ارومیه شاکی از این بودند که آب شور دریاچه علاوه بر این که طغیان کرده و وارد اراضی کشاورزی می شود و باعث زیان از طریق شورشدن خاک میشود، همچنین افزایش سطح آب و رسیدن آن به کنار زمینهای حاصلخیز کشاورزی باعث شوری آب چاه های کشاورزی در نتیجه اثر بر آبهای زیرزمینی می شود.

در سالهایی که سطح زیرکشت با سرعتی تعجب آور در محدوده اراضی حوضه آبخیز دریاچه ارومیه در بی توجهی سازمان های متولی افزایش مییافت نتیجه آن چیزی نبود جز غارت منابع آبی سطحی و زیرزمینی که در واقع حقابه دریاچه بود و زمینهای کشاورزی با بلعیدن منابع تأمین کننده آب دریاچه ارومیه باعث شروع و آغاز روند خشکیدگی شده و یا آن را تشدید کردند.

کشاورزی در نتیجه بی تدبیری و بی مسئولیتی مسئولان وقت گسترش یافت، حتی کوه ها و مناطق صعب العبور نیز از دست اهالی محلی در امان نمانده و درآمد روستائیان نیز افزایش یافت و همه راضی بودند چون هم تولیدات کشاورزی افزایش یافته بود و دیگر در سطح کشور تبدیل به قطب کاذب کشاورزی شده بودیم و هم درآمد روستائیان افزایش یافته بود. (البته برای چندسال در کوتاه مدت)

در همین برهه که کشاورزی بر پیکر نحیف دریاچه ارومیه میتاخت؛ دریاچه در حال مرگ روی دیگری از خود را نشان داد و نشان داد که اگر مرگی باشد برای هر دو خواهد بود.

از این رو روزگاری که کشاورزی غیراصولی باعث خشک شدن دریاچه شده بود، امروزه نیز شاهد آنیم که دریاچه خشک شده موجب نابودی کشاورزی منطقه خواهد شد و با انتشار ریزگردهای نمکی حیات منطقه آذربایجان را تهدید خواهد کرد تا نشان دهد مرگ دریاچه ارومیه و کشاورزی منطقه رابطه ای دوسویه داشته و به هم مرتبطند و نمی توان این دو را به دور از هم و جداگانه مورد بررسی قرار داد و اصلیترین راهکار در این باره رسیدن به کشاورزی صنعتی و پایدار در منطقه با توجه شرایط اقلیمی، جغرافیایی و همچنین با استفاده از داده های آمایش سرزمینی است و در این راستا باید از هرگونه اقدام خودسرانه، عجولانه و بدون مطالعه دقیق و عمیق اجتناب شود چرا که هر حرکت اشتباهی موجب تشدید اوضاع می شود.

دریاچه ارومیه - دریاچه های ایران - ایران در سفر

مقصر کیست و راهکارها چیست؟

عقاید متفاوتی در بین مردم و حتی مسئولان در این باره وجود دارد که مقصر و مسبب وضعیت فعلی دریاچه ارومیه کیست و یا چیست؟

استاندار سابق آذربایجان غربی که در دوره وی طرحهای مطالعاتی بسیاری آغاز و انجام یافت، معتقد است که تغییر اقلیم ۷۰-۷۵ درصد، کشاورزی ۱۵ درصد و سدها نیز ۱۰ درصد از مسئولیت خشک شدن دریاچه ارومیه را برعهده دارند.

اما معاون سابق عمرانی استاندار آذربایجان غربی و نماینده کنونی ستاد احیای دریاچه ارومیه در آذربایجان غربی نیز خلاف این را میاندیشد. وی میگوید که ایجاد سدها، گسترش بیرویه اراضی کشاورزی و احداث پل شهید کلانتری مهمترین عوامل خشک شدن دریاچه ارومیه هستند و مسبب آن نیز مردم نبوده بلکه مسئولان هستند.

اما راهکار خروج از بحران کنونی دریاچه ارومیه چیست و چه کارهایی تاکنون انجام پذیرفته است؟

طرح نکاشت

سال ۹۳ طرح نکاشت مطرح و سرو صدای زیادی به پا کرد. این طرح که از همان ابتدای مطرح شدنش عقیم معرفی شده بود خیلی زود و در اثر فشار و اصرار تعدادی از نمایندگان استان قبل از اینکه تصویب شده و به مرحله اجرا برسد به بایگانی طرح های ناپخته رسانده شد. نمایندگان مخالف طرح معتقد بودند که چنانچه اگر این طرح اجرا شود در مرحله اول کشاورزان بسیاری کار خود را از دست می دهند و یا با کاهش درآمد روبرو می شوند و از طرفی چنانچه هزینه ای به روستائیان برای نکاشتن در زمینهایشان داده شود خود معضلات بعدی در سالهای آینده را خواهد داشت که راحت طلبی و کوچ از روستاها و ضربه زدن به کشاورزی منطقه از دلایل آن است.

این نمایندگان همچنین تعطیلی کارخانه های وابسته به تولیدات کشاورزی منطقه از جمله چغندرقند را مطرح کردند که با اجرای طرح نکاشت بیکار میشوند و استان با حجم انبوهی از کارگران بیکار روبرو میشد که یکی از مهمترین نقاط ضعف طرح نکاشت نیز این موضوع بود که تدابیر جدی و لازم برای اینگونه افراد و مشاغل اندیشیده نشده بود و همین هم موجب نگرانی نمایندگان مرتبط شد.

از سویی ارائه طرح به کاشت به جای نکاشت در دستور کار کارشناسان و عدهای از نمایندگان قرار گرفت که علیرغم مطابقت با سیاستهای کلی کشاورزی پایدار در جهان اما هیچگاه جامه عمل به خود ندید. چنانچه این طرح یا طرح های مشابه در چهارچوب کشاورزی پایدار به مرحله اجرا درآید باعث کاهش مصرف آب، استفاده بهینه از منابع آبی و بهره وری بیشتر زمین های کشاورزی و حتی حفاظت از خاک می شود که میتواند نقشی بسزا در صرفه جویی مصرف آب داشته باشد. از جمله ارائه طرحهایی برای جایگزین کردن محصولات کشاورزی کم مصرف با چغندرقند و باغات سیب که به وفور دیده میشود و در دهه های اخیر گسترش فوق العاده و بدون ضابطه ای را یافته اند.

کارهای انجام گرفته، راهکارهای موجود و آینده دریاچه ارومیه

وضعیت دریاچه ارومیه حداقل در کوتاه مدت تغییر آنچنانی نخواهد کرد و انتظار برای احیاء آن در چند سال آینده و حتی دهه آینده کاری عبث و بیهوده است چون این پهنه آبی یک شبه خشک نشده که بتوان یک شبه آن را پر کرد بلکه احتیاج به زمان دارد که طولانی شدن زمان نیز معضلات مربوط به خودش را داراست.

همچنین اقدامات خوبی برای تجهیز زمینها و باغات کشاورزی به سیستم آبیاری نوین انجام گرفت که به نظر نگارنده در شرایط فعلی پس از انتقال و رساندن آب به دریاچه، مهمترین کار ممکن است.

سیستمهای آبیاری نوین از هر شیوه و مدلی باشند بدیهی است موجب کاهش مصرف آب میشوند و حتی تحقیقات نشان داده است که استفاده از سیستم های نوین آبیاری باعث افزایش محصول دهی و در نتیجه افزایش راندمان و بهره وری آب، خاک، کود و سموم نسبت به میزان مصرفی می شود.

با توجه به موارد مطرح شده میتوان در خصوص آبیاری به شیوه های نوین به این نتیجه رسید که اگر تمهیداتی از طرف دولت اندیشیده شود و تسهیلاتی در اختیار کشاورزان قرار گیرد و همچنین با فرهنگسازی و بیان و شرح ماجرا به روستائیان آنها را حتی به صورت داوطلب ترغیب به تغییر سیستم آبیاری باستانیشان کرد، می توان شاهد صرفه جویی بسیار بزرگی در مصرف منابع آبی شد که بزرگترین کمک به احیای دریاچه ارومیه از طریق تقویت ذخایر آبهای زیرزمینی و استفاده کمتر از آب سدها و روانابها خواهد شد.

دریاچه در کماست و منتظر اقدام و عمل مسئولان برای نجات!

متأسفانه علیرغم کارهای بسیار خوبی که در راستای احیای دریاچه ارومیه انجام گرفته، نمی توانیم این کارها را کافی فرض کرده و بر کم کاری های انجام گرفته چشم پوشی کنیم.

دریاچه ارومیه امروز همانند مریضی است که در اثر شدت جراحات به کما رفته و در بخش مراقبتهای ویژه قرار دارد و قطعاً چنین مریضی را پزشکان مجرب احتیاج است و نوشتن نسخه های سرماخوردگی برایش هیچ تأثیری نخواهد داشت و امروزه در اقدامات عملی نیز باید کارهای دریاچه ارومیه را به طور جدی و عملی پیگیری کرده و تنها در اقدام و عمل به فکر آب رسانی به آن و کاهش مصرف آب در کشاورزی با ورود تکنولوژیهای نوین بود که مهمترین راهکار است و دیگر اقدامات تبلیغاتی و رسانه ای تأثیر چندانی نخواهند داشت و به سان مسکنی برای فراموشی دردهای دریاچه با انحراف افکار عمومی محسوب می شوند.

source:ulrp.sharif

دریاچه شگفت انگیز ایران – ده دریاچه معروف ایران – دریاچه های ایران – دریاچه های دیدنی ایران – دریاچه های آب شیرین ایران – دریاچه های معروف ایران – ۱۰ دریاچه زیبای ایران – دریاچه های خطرناک ایران – دریاچه ها – دریاچه های توریستی ایران – زیباترین دریاچه های ایران – اسامی دریاچه های معروف ایران – اسامی دریاچه های دیدنی ایران – معروفترین دریاچه های ایران – جاذبه های گردشگری ایران – طبیعتهای بکر ایران – تورهای گردشگری – تور دریاچه های ایران – دریاچه گهر – دریاچه شورمست – دریاچه مهارلو – دریاچه پریشان – دریاچه ارومیه – دریاچه زریوار – دریاچه اوان – دریاچه ایوان – دریاچه حوض سلطان – دریای مازندران – دریاچه ولشت 

  • دریاچه فراخین در نوشهر استان مازندران - دریاچه های ایران

    دریاچه فراخین

    دریاچه فراخین دریاچه ای سحرانگیزدر طبیعت مازندران دریاچه فراخین کجاست؟ دریاچه فراخین در اس…
  • دریاچه جنگلی مجیران در تنکابن مازندران - دریاچه مجیران - عکس از محمد جعفری از اصفهان

    ده دریاچه معروف ایران

     دریاچه معروف ایران را بشناسیم ما در ایران ۲۸ دریاچه طبیعی و ۹ دریاچه‌ که براثر ساخت سد بو…
  • دریاچه اوان یا دریاچه ایوان - دریاچه های ایران - ایران در سفر

    دریاچه اوان

    معرفی دریاچه اوان در استان قزوین دریاچه ها همیشه از پرطرفدارترین جاذبه های طبیعی بوده اند،…
  • دریاچه قرمز مهارلو - دریاچه های ایران - ایران در سفر

    دریاچه مهارلو

    تنها دریاچه صورتی ایران را بشناسید ، جاذبه ای که رو به مرگ است نام‌های دیگر دریاچه مهارلو:…
  • دریاچه شورمست - دریاچه های ایران - ایران در سفر

    دریاچه شورمست

    دریاچه شورمست کجاست؟ همانطوری که دریاچه شورمست از نامش تداعی می کند ترکیبی است از شوریدگی …
  • دریاچه پریشان در استان فارس - دریاچه های ایران -ایران در سفر

    دریاچه پریشان

    دریاچه پریشان یا فامور موقعیت: استان فارس – شهرستان کازرون مساحت: ۴۳۰۰هکتار ارتفاع ا…
Load More Related Articles
  • دریاچه فراخین در نوشهر استان مازندران - دریاچه های ایران

    دریاچه فراخین

    دریاچه فراخین دریاچه ای سحرانگیزدر طبیعت مازندران دریاچه فراخین کجاست؟ دریاچه فراخین در اس…
  • توصیه های مصرف مواد غذایی در سفر - آموزش طبیعت گردی و راهنمای سفر - ایران در سفر

    راهنمای مصرف غذا در طول سفر

    مقدمه: تغذیه در سفر یکی از نکات بسیار مهم وکلیدی است که‌ اکثر اوقات توسط مسافر نادیده گرفت…
  • روستای ابر فیلبند - سرزمین ابرها - جنگل ابر فیلبند - ایران در سفر

    سرزمین ابر فیلبند

    سرزمین ابرها در ارتفاعات فیلبند استان مازندران  توجه:هر گونه کپی برداری از عکسها و عناوین …
  • جهت یابی به کمک حرکت آموزش تکنیکهای جهت یابی در طبیعت ایران در سفر

    جهت‌یابی به کمک جانوران

    مواردی که برای جهت یابی می توان از حیوانات کمک گرفت وقتی که شما در کنار برکه و یا دریاچه‌ا…
  • جهت‌یابی به کمک حرکت خورشید - آموزش تکنیکهای جهت یابی - ایران در سفر

    جهت‌یابی به کمک حرکت خورشید

    جهت‌یابی به کمک حرکت خورشید هر روز صبح خورشید تقریباً از طرف شرق طلوع کرده و شب تقریباً در…
  • جهت یابی با ساعت مچی عقربه دار به کمک خورشید آموزش تکنیکهای جهت یابی در طبیعت - ایران در سفر

    جهت یابی با ساعت مچی عقربه دار

    جهت یابی با ساعت مچی عقربه دار به کمک خورشید در این مدل جهت یابی اگر شما ساعت دیجیتالی داش…
Load More By محمد جعفری
  • دریاچه فراخین در نوشهر استان مازندران - دریاچه های ایران

    دریاچه فراخین

    دریاچه فراخین دریاچه ای سحرانگیزدر طبیعت مازندران دریاچه فراخین کجاست؟ دریاچه فراخین در اس…
  • دریاچه جنگلی مجیران در تنکابن مازندران - دریاچه مجیران - عکس از محمد جعفری از اصفهان

    ده دریاچه معروف ایران

     دریاچه معروف ایران را بشناسیم ما در ایران ۲۸ دریاچه طبیعی و ۹ دریاچه‌ که براثر ساخت سد بو…
  • دریاچه اوان یا دریاچه ایوان - دریاچه های ایران - ایران در سفر

    دریاچه اوان

    معرفی دریاچه اوان در استان قزوین دریاچه ها همیشه از پرطرفدارترین جاذبه های طبیعی بوده اند،…
  • دریاچه قرمز مهارلو - دریاچه های ایران - ایران در سفر

    دریاچه مهارلو

    تنها دریاچه صورتی ایران را بشناسید ، جاذبه ای که رو به مرگ است نام‌های دیگر دریاچه مهارلو:…
  • دریاچه شورمست - دریاچه های ایران - ایران در سفر

    دریاچه شورمست

    دریاچه شورمست کجاست؟ همانطوری که دریاچه شورمست از نامش تداعی می کند ترکیبی است از شوریدگی …
  • دریاچه پریشان در استان فارس - دریاچه های ایران -ایران در سفر

    دریاچه پریشان

    دریاچه پریشان یا فامور موقعیت: استان فارس – شهرستان کازرون مساحت: ۴۳۰۰هکتار ارتفاع ا…
Load More In دریاچه های ایران

پاسخ دهید